ناصر جاهدنیا مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی ایران با تشریح برنامه‌های این بنیاد از تدوین نقشه راه پنج‌ساله صنعت انیمیشن، پیگیری اجرای قانون نسبت محتوایی، حمایت از تولیدات داخلی و برگزاری دومین رویداد سرمایه‌گذاری پویانمایی در کرمان خبر داد و گفت: بیش از ۵۰ درصد محتوای مصرفی پلتفرم‌های داخلی انیمیشن است، اما به دلیل قاچاق گسترده محصولات فرهنگی، سهم تولیدات داخلی از بازار نمایش خانگی بسیار ناچیز است.
ناصر ارباب/ صبا، نشست خبری تشریح فعالیت‌ها و برنامه‌های بنیاد ملی پویانمایی ایران، سه‌شنبه ۱۹ آبان‌ماه با حضور ناصر جاهدنیا، مدیرعامل این بنیاد و جمعی از خبرنگاران رسانه‌ها برگزار شد.
ناصر جاهدنیا در این نشست با تشریح مأموریت‌های بنیاد ملی پویانمایی ایران اظهار کرد: بنیاد وظیفه تسهیل‌گری، تنظیم‌گری و حمایت از استودیوهای انیمیشن ایران را بر عهده دارد. در یک سال و نیم گذشته، تمرکز اصلی ما بر تسهیل‌گری و توسعه بازار داخلی و خارجی محصولات پویانمایی بوده و در گام بعدی نیز حمایت از تولیدات را در دستور کار قرار داده‌ایم.
او با اشاره به اینکه نخستین اقدام بنیاد برگزاری رویداد سرمایه‌گذاری و پیچینگ پویانمایی بوده است، گفت: سال گذشته این رویداد در بخش‌های انیمیشن کوتاه هنری و تجربی، نمونه‌سازی اولیه سریال و سینمایی و همچنین سرمایه‌گذاری مرحله دوم پروژه‌های سریالی و سینمایی برگزار شد.
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی درباره سازوکار این رویداد توضیح داد: در بخش نمونه‌سازی اولیه، برای مثال اگر قرار است یک اثر سینمایی تولید شود، در مرحله نخست روی استوریل پروژه سرمایه‌گذاری می‌کنیم تا تکلیف محتوا مشخص شود و در مرحله دوم سرمایه‌گذاری اصلی صورت بگیرد. در حوزه سریال نیز دو یا سه اپیزود از یک مجموعه به‌عنوان نمونه اولیه تولید می‌شود تا پس از دریافت بازخورد مخاطب و ارزیابی بازار، امکان ورود به مرحله دوم سرمایه‌گذاری فراهم شود.
۶۳ اثر به مرحله پیچینگ رسیدند
جاهدنیا با اشاره به استقبال استودیوها از نخستین دوره این رویداد بیان کرد: سال گذشته ۲۴۵ اثر از ۲۵ استان کشور ثبت‌نام کردند که در نهایت ۶۳ اثر برای حضور در مرحله پیچینگ انتخاب شدند. از این تعداد، ۱۳ اثر در بخش نمونه‌سازی سریال، هشت اثر در بخش نمونه‌سازی سینمایی و ۱۵ اثر در بخش کوتاه هنری و تجربی قرار داشتند. همچنین در بخش سرمایه‌گذاری مرحله دوم، ۱۹ پروژه سریالی و هشت پروژه سینمایی برای ارائه انتخاب شدند.
او ادامه داد: برنامه ما این بود که رویداد سال گذشته در مشهد برگزار شود، اما با توجه به وقایع دی‌ماه و پس از آن جنگ ۴۰ روزه، دو رویداد مربوط به پروژه‌های مرحله دوم و سرمایه‌گذاری را در تهران برگزار کردیم.
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی با تأکید بر اهمیت مدل پیچینگ در صنعت جهانی انیمیشن گفت: اگر مدل‌های بین‌المللی را بررسی کنیم، متوجه می‌شویم که در بسیاری از کشورهای صاحب صنعت، انتخاب پروژه‌ها از طریق پیچینگ‌فروم‌ها انجام می‌شود. رویدادهایی مانند کارتون‌فوروم، کارتون‌مووی، کارتون‌مدیا، انسی پیچینگ و برلین پیچینگ از جمله نمونه‌های شناخته‌شده این جریان هستند. این رویدادها یکی از مسیرهای منطقی شناسایی استعدادها، پروژه‌ها و فراهم کردن زمینه سرمایه‌گذاری محسوب می‌شوند.
دستگاه‌های اجرایی از پروژه‌های منتخب حمایت نکردند
جاهدنیا با انتقاد از نبود همراهی کافی دستگاه‌های اجرایی در حمایت از پروژه‌های معرفی‌شده در نخستین رویداد پیچینگ اظهار کرد: امیدوار بودیم دستگاه‌های اجرایی کشور که بودجه تولید انیمیشن در اختیار دارند و وظیفه حمایت از این حوزه را بر عهده گرفته‌اند، در این رویداد حضور مؤثرتری داشته باشند. این دستگاه‌ها در رویداد شرکت کردند، اما متأسفانه تا جایی که اطلاع داریم، هیچ‌کدام از مجموعه‌های اجرایی کشور قرارداد اجرایی با پروژه‌های معرفی‌شده منعقد نکردند.
او افزود: تنها مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، در راستای رسالت خود برای حمایت از آثار کوتاه، با تعدادی از پروژه‌ها قرارداد بست و سایر مجموعه‌ها قراردادی امضا نکردند.
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی درخواستی نیز از رسانه‌ها مطرح کرد و گفت: انتظار داریم رسانه‌ها این موضوع را پیگیری کنند که چرا چنین اتفاقی رخ می‌دهد و چرا همچنان علاقه‌مندیم درباره پروژه‌ها و سرمایه‌گذاری‌هایی که با منابع عمومی انجام می‌شود، پشت درهای بسته تصمیم بگیریم. منابعی که در اختیار ماست، منابع ملی است و فعالان صنعت انیمیشن باید بدانند انتخاب آثار و سرمایه‌گذاری‌ها بر چه مبنایی انجام می‌شود.
قرارداد حمایت از ۱۶ پروژه در دستور کار بنیاد
ناصر جاهدنیا در ادامه به وضعیت حمایت‌های بنیاد از پروژه‌های منتخب اشاره کرد و گفت: در حال حاضر وارد مرحله عقد قرارداد با آثار کوتاه و تجربی شده‌ایم. سه اثر قراردادشان نهایی شده و پرداخت‌های اولیه نیز صورت گرفته است. پنج اثر دیگر هم در مراحل نهایی امضای قرارداد قرار دارند.
او ادامه داد: در بخش نمونه‌سازی اولیه نیز پنج پروژه سریالی و سه پروژه سینمایی انتخاب شده‌اند که در مرحله تنظیم قرارداد قرار دارند و امیدواریم ظرف یکی دو هفته آینده دست‌کم دو قرارداد به مرحله نهایی برسد.
قاچاق محصولات فرهنگی؛ مانع اصلی توسعه بازار انیمیشن ایران
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی ایران یکی از مهم‌ترین چالش‌های صنعت انیمیشن کشور را نبود امکان بهره‌برداری اقتصادی مناسب از بازار داخلی دانست و اظهار کرد: یکی از مشکلات بزرگ محصولات پویانمایی ایران، دسترسی نداشتن پروژه‌های داخلی به بازار خودمان است. شاید عجیب باشد که ما در داخل کشور تولید می‌کنیم، اما امکان استفاده مناسب از بازار داخلی را نداریم.
او با اشاره به گسترش انتشار غیرقانونی آثار در پلتفرم‌ها گفت: با قاچاق گسترده محصولات فرهنگی در بسترهای نمایش مواجه هستیم. محصولات به‌صورت رایگان دانلود و در پلتفرم‌ها منتشر می‌شوند و حتی هزینه دوبله نیز به دلیل استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی به حداقل رسیده است. وقتی محصول به شکل رایگان در اختیار پلتفرم‌ها قرار می‌گیرد، طبیعتاً انگیزه‌ای برای سرمایه‌گذاری یا خرید حق کپی‌رایت محصولات داخلی باقی نمی‌ماند.
جاهدنیا راهکار این مسئله را اجرای قانون نسبت محتوایی دانست و توضیح داد: در بسیاری از کشورهای صاحب صنعت مانند فرانسه، چین، کره جنوبی، آلمان، استرالیا و روسیه، قوانینی وجود دارد که براساس آن، بسترهای پخش و نمایش موظف‌اند متناسب با محتوای خارجی که عرضه می‌کنند، از تولید داخلی نیز حمایت کنند.
او افزود: در این کشورها علاوه بر پرداخت هزینه کپی‌رایت و لایسنسینگ، در برخی موارد گمرک دیجیتال نیز دریافت می‌شود؛ یعنی محصول دیجیتال نیز مشابه کالای فیزیکی مشمول پرداخت عوارض است. در مرحله بعد نیز پلتفرم‌ها و بسترهای نمایش تعهداتی برای حمایت از تولیدات داخلی دارند. متأسفانه چنین سازوکارهایی در ایران وجود ندارد و همین مسئله موجب شده بسترهای نمایش بدون ورود جدی به سرمایه‌گذاری و حمایت از محصولات ایرانی از آثار خارجی استفاده کنند.
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی با تأکید بر ضرورت مطالبه‌گری رسانه‌ها در این زمینه گفت: یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که پیگیری می‌کنیم، همین قانون‌گذاری است. لازم است درباره اهمیت این موضوع اطلاع‌رسانی گسترده‌تری صورت بگیرد و تصمیم‌گیران فرهنگی کشور نیز نسبت به آن حساس شوند.
پیگیری راه‌اندازی سامانه شناسه محتوا
جاهدنیا در تشریح اقدامات بنیاد برای صیانت از حقوق مالکیت فکری آثار پویانمایی، از پیگیری راه‌اندازی سامانه شناسایی محتوا یا «کانتنت آیدی» خبر داد و گفت: در حوزه محتوا معمولاً این تصور وجود دارد که چون قانون کپی‌رایت نداریم، امکان حفاظت از آثار وجود ندارد؛ در حالی که برای محصولات داخلی قانون کپی‌رایت داریم، اما ابزار لازم برای نظارت و حفاظت از محصولات را در اختیار نداریم.
او درباره عملکرد این سامانه توضیح داد: برای هر محصول رسانه‌ای یک شناسه انحصاری صادر می‌شود و با استفاده از آن می‌توان هر بار که محتوا در بستر وب کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد، منبع انتشار را بررسی کرد. اگر محتوا از بستر قانونی منتشر شده باشد، آن بستر می‌تواند به فعالیت خود ادامه دهد، اما در صورت انتشار غیرقانونی، سامانه امکان شناسایی آن را فراهم می‌کند و می‌توان دسترسی یا محتوای متخلف را مسدود کرد.
او افزود: این سازوکار مشابه مدلی است که پلتفرم‌های مطرح دنیا و یوتیوب برای شناسایی و مدیریت استفاده غیرمجاز از محتوا به کار می‌گیرند؛ ابتدا اخطار داده می‌شود و در صورت ادامه تخلف، محتوا مسدود خواهد شد.
بیش از ۵۰ درصد محتوای مصرفی پلتفرم‌ها انیمیشن است
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی با اشاره به ظرفیت اقتصادی بازار انیمیشن گفت: آمار دقیقی از میزان مصرف انیمیشن در کشور نداریم و اطلاعات موجود بیشتر بر اساس تخمین پلتفرم‌ها و سکوهای نمایش است، اما بر اساس همین آمارها، بیش از ۵۰ درصد محتوای مصرفی پلتفرم‌ها انیمیشن است. آماری نیز منتشر شده بود که این رقم را ۶۳ درصد اعلام می‌کرد، اما آن آمار حذف شد.
جاهدنیا با اشاره به ویژگی مخاطبان انیمیشن اظهار کرد: ما با مخاطبی مواجه هستیم که ممکن است یک محصول را چندین بار تماشا کند. برای مثال، یکی از آمارهای منتشرشده از سوی پلتفرم‌ها نشان می‌داد یک کاربر یکتا ۲۵۳ مرتبه یک اپیزود از باب‌اسفنجی را دیده است. این مسئله نشان می‌دهد انیمیشن با الگوی مصرف متفاوتی نسبت به بسیاری از محصولات دیگر مواجه است و ظرفیت اقتصادی بسیار بزرگی دارد.
او تأکید کرد: در حال حاضر درگیر این مسئله هستیم که بتوانیم از این ظرفیت استفاده کنیم و سهم محصولات داخلی را در بازاری که چنین میزان مصرفی دارد، افزایش دهیم.
توافق تولید مشترک انیمیشن با روسیه
جاهدنیا در بخش دیگری از سخنان خود به برنامه‌های بین‌المللی بنیاد اشاره کرد و گفت: در حوزه تولیدات مشترک، مذاکراتی با دستگاه‌های هم‌خانواده در وزارت فرهنگ انجام داده‌ایم و خوشبختانه تفاهم‌نامه تولید مشترک میان وزارت فرهنگ ایران و وزارت فرهنگ روسیه امضا شده است. بخشی از این توافق به تولیدات انیمیشن اختصاص دارد و در حال حاضر سازوکارهای اجرایی آن را پیگیری می‌کنیم تا بتوانیم نخستین تولید مشترک را با روسیه آغاز کنیم.
او افزود: هم‌زمان در حال پیگیری توافق‌های مشابه با کشورهایی مانند مالزی و چین هستیم تا زمینه امضای تفاهم‌نامه‌های بالادستی، تبادل هیئت‌های تخصصی و بازدید استودیوهای انیمیشن دو کشور فراهم شود. همچنین برگزاری رویدادهای پیچینگ در این کشورها و حضور سرمایه‌گذاران خارجی در پروژه‌های ایرانی از دیگر اهداف ماست. امیدواریم امسال بتوانیم در رویداد پیچینگ، دست‌کم از ظرفیت کشور روسیه برای این همکاری استفاده کنیم.
انتشار نخستین آمارنامه استودیوهای پویانمایی ایران
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی درباره اقدامات پژوهشی این مجموعه نیز گفت: یکی از کارهای زمین‌مانده در حوزه پویانمایی، تهیه آمارنامه صنعت انیمیشن و شناسایی استودیوهای فعال بود. در مرحله نخست سراغ استودیوهای پویانمایی ایران رفتیم و این آمارنامه تهیه شده است. به‌زودی فایل دیجیتال آن در سایت بنیاد منتشر خواهد شد.
او ادامه داد: در مرحله دوم به سراغ شناسایی هنرمندان و در مرحله سوم به سراغ پروژه‌ها و تولیدات انیمیشن ایران می‌رویم که از آن با عنوان گنجینه انیمیشن ایران یاد می‌کنیم.
جاهدنیا همچنین از آغاز همکاری پژوهشی با پژوهشگاه فرهنگ، هنر و رسانه خبر داد و گفت: یکی از موضوعاتی که در دستور کار داریم، رصد میزان مصرف محتوای انیمیشن در کشور است. امیدواریم تا پایان سال بتوانیم آمار اولیه‌ای از میزان مصرف پویانمایی و الگوی استفاده مخاطبان از این محصولات در ایران به دست آوریم.
آغاز دوره‌های فیلم‌سازی انیمیشن در سه استان
او درباره برنامه‌های آموزشی بنیاد اظهار کرد: با همکاری انجمن سینمای جوانان ایران، برنامه‌ریزی برای برگزاری دوره‌های فیلم‌سازی انیمیشن را آغاز کرده‌ایم. در مرحله نخست، استان‌های تهران، خراسان رضوی و احتمالاً سمنان به‌عنوان استان‌های پایلوت انتخاب شده‌اند.
جاهدنیا افزود: پیش‌بینی ما این است که دوره تهران از آذرماه آغاز شود و دوره‌های خراسان رضوی و سمنان نیز در دی‌ماه کلید بخورند. پس از دریافت بازخورد از اجرای این دوره‌ها، برنامه را در استان‌های دیگر نیز توسعه خواهیم داد.
هدف‌گذاری برای تولید ۴۶۰ ساعت انیمیشن تا سال ۱۴۱۰
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی ایران در ادامه از تدوین سند پنج‌ساله این بنیاد با افق ۱۴۱۰ خبر داد و گفت: این سند را به‌عنوان نقشه راه صنعت پویانمایی در نظر گرفته‌ایم. براساس برآوردهای فعلی، ظرفیت تولید انیمیشن کشور حدود ۱۵۰ ساعت در سال است و هدف‌گذاری ما این است که تا سال ۱۴۱۰ این ظرفیت به ۴۶۰ ساعت در سال برسد.
او با اشاره به وضعیت استودیوهای انیمیشن کشور بیان کرد: در حال حاضر حدود ۵۹ استودیو را شناسایی کرده‌ایم که از این تعداد نزدیک به ۲۰ استودیو فعال هستند. برنامه ما این است که تعداد استودیوهای فعال را به ۱۰۰ مجموعه برسانیم.
جاهدنیا درباره وضعیت نیروی انسانی نیز گفت: برآورد ما این است که در حال حاضر نزدیک به دو هزار نیروی متخصص در حوزه انیمیشن کشور فعالیت می‌کنند. البته این آمار مربوط به پیش از جنگ است و درباره تغییرات احتمالی پس از آن اطلاعات دقیقی نداریم. هدف‌گذاری ما افزایش این تعداد به پنج هزار و ۵۰۰ نیروی فعال است.
او سهم بازار داخلی محصولات ایرانی را نیز یکی از شاخص‌های مهم سند پنج‌ساله دانست و گفت: سهم تولیدات داخلی در پلتفرم‌ها و فضای مجازی کمتر از سه درصد است و به‌جز تلویزیون که بخشی از محصولات داخلی را پخش می‌کند، حضور قابل توجهی در بازار نداریم. هدف‌گذاری ما این است که طی پنج سال آینده این سهم را به ۲۵ درصد برسانیم.
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی با اشاره به ضعف صنعت در خلق شخصیت‌ها و برندهای ملی اظهار کرد: یکی از مشکلات ما این است که با وجود تجربه‌های متعدد در صنعت پویانمایی، نتوانسته‌ایم به اندازه نیاز جامعه و مخاطب، شخصیت‌ها و برندهای ملی خلق کنیم. بخشی از این مسئله به مشکلات قانونی و اقتصادی بازمی‌گردد که امیدواریم با رفع موانع موجود، زمینه تولید و توسعه این شخصیت‌ها فراهم شود. هدف ما این است که در افق پنج‌ساله دست‌کم ۱۵ کاراکتر یا شخصیت ملی شناخته‌شده داشته باشیم.
او چهار محور اصلی برنامه‌های بنیاد را اقتصاد و بازار، افزایش ظرفیت صنعت از نظر تولید و نیروی انسانی، نظام داده‌محور و حافظه ملی صنعت و همچنین دانش و فناوری عنوان کرد.
برگزاری دومین رویداد سرمایه‌گذاری پویانمایی در کرمان
جاهدنیا بخش مهم دیگری از برنامه‌های بنیاد را برگزاری دومین رویداد سرمایه‌گذاری و پیچینگ پویانمایی دانست و گفت: امسال بنا داریم این رویداد را در شهر کرمان برگزار کنیم. مذاکرات اولیه با استانداری و اتاق بازرگانی کرمان انجام شده و در حال حاضر اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان نیز درگیر هماهنگی‌های مربوط به برگزاری این رویداد است.
او با اشاره به ظرفیت‌های استان کرمان در حوزه انیمیشن اظهار کرد: کرمان یکی از استان‌های مهم صنعت انیمیشن ایران است. بر اساس اطلاعات ما، حدود شش استودیو در این استان فعالیت دارند که سه استودیو فعال هستند و در سال‌های گذشته محصولات خوبی در حوزه تلویزیون و اکران سینمایی تولید کرده‌اند.
جاهدنیا ادامه داد: همان‌طور که سال گذشته به کاشان رفتیم و تلاش کردیم توجه‌ها را به ظرفیت این شهر در حوزه انیمیشن جلب کنیم، امسال نیز کرمان را انتخاب کرده‌ایم تا توجه صنایع و سرمایه‌گذاران داخلی استان به این صنعت جلب شود.
او از طراحی بخش ویژه‌ای با همکاری استانداری کرمان خبر داد و گفت: عنوان این بخش «کرمان، شهر قصه‌ها؛ روایتی نو از قصه‌های کهن» است. با توجه به ظرفیت‌های استان در حوزه میراث فرهنگی، فرهنگ و هنر، معتقدیم این بخش می‌تواند به توسعه فرهنگی کرمان، جذب گردشگر و معرفی این استان به‌عنوان مقصد گردشگری در ایران و جهان کمک کند. یکی از کارکردهای مهم انیمیشن در جهان، برندسازی برای شهرها و مناطق مختلف است.
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی با اشاره به آغاز ثبت‌نام دومین رویداد سرمایه‌گذاری گفت: فراخوان این رویداد از دوم آبان منتشر شده و ثبت‌نام‌ها در حال انجام است. آخرین آماری که در اختیار دارم، حدود ۱۴۰ ثبت‌نام است، اما کمتر از ۲۰ اثر تاکنون مراحل تکمیل مدارک و اطلاعات را به پایان رسانده‌اند. فرصت تکمیل آثار تا پایان آبان‌ماه وجود دارد.
او افزود: بسیاری از استودیوها و تولیدکنندگان کشور برای حضور در رویداد در حال آماده‌سازی پروژه‌های خود هستند و برخی از آنها با یک پروژه و برخی با دو یا سه پروژه در این رویداد شرکت خواهند کرد. امیدواریم امسال حضور بخش‌های حاکمیتی و خصوصی جدی‌تر از سال گذشته باشد.
جاهدنیا درباره زمان‌بندی برگزاری رویداد نیز گفت: پیش‌بینی ما این است که ۱۱ آذر آثار راه‌یافته به مرحله بعد اعلام شوند. امسال ظرفیت انتخاب اولیه را دو برابر می‌کنیم و پس از برگزاری کارگاه‌های آموزشی و دریافت بازخوردها، بخشی از آثار برای حضور در مرحله نهایی پیچینگ انتخاب خواهند شد.
او ادامه داد: برای پروژه‌های منتخب، منتورهای تخصصی در حوزه‌های حقوقی، مارکتینگ و جذب سرمایه در نظر گرفته‌ایم تا هر پروژه با کمک دو یا سه منتور تا روز برگزاری رویداد تکمیل شود. کارگاه‌های آموزشی نیز احتمالاً به‌صورت فشرده و سه‌روزه در خارج از تهران برگزار خواهند شد.
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی زمان برگزاری دومین رویداد را ۲۲ تا ۲۵ دی‌ماه اعلام کرد و گفت: محل قطعی برگزاری هنوز مشخص نشده، اما احتمال دارد تالار فرهنگ و هنر شهر کرمان میزبان این رویداد باشد.
بنیاد در برابر پلتفرم‌ها چه قدرتی دارد؟
در بخش پرسش و پاسخ خبرنگاران، یکی از پرسش‌ها درباره میزان قدرت اجرایی بنیاد برای مقابله با انتشار غیرقانونی آثار در پلتفرم‌ها و الزام آنها به حمایت از تولیدات داخلی بود.
جاهدنیا در پاسخ گفت: بنیاد به‌عنوان متولی تخصصی صنعت انیمیشن قطعاً این ظرفیت را دارد، اما این موضوع یک کار پیچیده و چندوجهی است. بخشی از آن به قانون‌گذاری، بخشی به تدوین الزامات و سیاست‌ها و بخشی نیز به ضمانت اجرایی و ورود دستگاه‌های قضایی مربوط می‌شود.
او افزود: در یک سال گذشته تلاش کرده‌ایم حساسیت لازم را در نظام حکمرانی فرهنگی کشور ایجاد کنیم؛ هم از منظر اقتصادی و ظرفیت‌هایی که به دلیل قاچاق محصولات فرهنگی از دست می‌رود و هم از منظر فرهنگی. متأسفانه در حوزه پخش این محصولات نظارت کافی وجود ندارد و حوزه کودک و نوجوان آن‌طور که باید جدی گرفته نمی‌شود.
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی با اشاره به برنامه تدوین آیین‌نامه‌های داخلی برای اجرای این الزامات گفت: با توجه به قوانین موجود و اقداماتی که آغاز کرده‌ایم، امیدواریم حداکثر ظرف شش ماه آینده بتوانیم الزامات اولیه را ایجاد کنیم و به‌تدریج سازوکارهای نظارتی را توسعه دهیم.
بنیاد تهیه‌کننده آثار انیمیشن نیست
یکی دیگر از محورهای پرسش خبرنگاران، احتمال ورود بنیاد به تهیه‌کنندگی آثار و تفاوت رویکرد این مجموعه با برخی نهادهای دولتی بود.
ناصر جاهدنیا در این زمینه تأکید کرد: بنیاد ملی پویانمایی به‌هیچ‌عنوان قرار نیست تهیه‌کننده آثار باشد؛ نه به‌عنوان شخص حقیقی و نه به‌عنوان مجموعه حقوقی. وظیفه ما حمایت از تولید و ترویج مدل‌های جدید سرمایه‌گذاری است، نه تصدی‌گری.
او با اشاره به تجربه‌های گذشته صنعت انیمیشن گفت: یکی از دلایل مهمی که امروز شخصیت‌ها و برندهای ملی ماندگار در صنعت انیمیشن نداریم، همین مسئله مالکیت آثار است. در بسیاری از موارد، دستگاه‌های حاکمیتی با استفاده از منابع دولتی، مالکیت فکری اثر را نیز در اختیار می‌گیرند. پس از تغییر مدیریت‌ها و پایان دوره فعالیت مدیران، محصول عملاً متوقف می‌شود و امکان بهره‌برداری از آن از بین می‌رود.
جاهدنیا ادامه داد: در دنیا تلویزیون‌های ملی و رسمی از صنعت حمایت می‌کنند، اما لزوماً مالکیت کامل آثار را در اختیار نمی‌گیرند. برای مثال، تلویزیون می‌تواند حق پخش داخلی یا بخشی از حقوق بهره‌برداری را در اختیار بگیرد و سایر منافع پروژه، به‌ویژه در حوزه بازارپردازی و توسعه برند، در اختیار تهیه‌کننده و استودیو باقی بماند.
او افزود: در ایران گاهی حتی پس از پخش و شناخته‌شدن یک محصول، هنگام ورود به مرحله بازارپردازی، محدودیت‌هایی از سوی دستگاه‌های سفارش‌دهنده ایجاد می‌شود. این در حالی است که استودیو باید بتواند از ظرفیت شخصیت خلق‌شده در حوزه محصولات جانبی و بازارهای دیگر استفاده کند.
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی تأکید کرد: ما در قراردادهای خود صرفاً حق بهره‌برداری از محصولات را دریافت می‌کنیم و بنا نداریم مالکیت اثر را تصاحب کنیم. این حق بهره‌برداری نیز متناسب با نوع پروژه و حوزه استفاده تعریف می‌شود. وظیفه تهیه‌کنندگی و توسعه تجاری آثار بر عهده استودیوها و تهیه‌کنندگان است و آنها در سال‌های گذشته نشان داده‌اند که توانایی انجام این کار را دارند.
پاسخ جاهدنیا به انتقادها درباره موازی‌کاری بنیاد
در ادامه نشست، خبرنگاری درباره نسبت فعالیت بنیاد ملی پویانمایی با مراکزی مانند مرکز پویانمایی صبا، مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، حوزه هنری و سایر مجموعه‌های تولیدکننده آثار کودک و نوجوان پرسید.
جاهدنیا در پاسخ با تأکید بر اینکه بنیاد متولی صنعت انیمیشن است، گفت: پیش از تشکیل بنیاد ملی پویانمایی، نهادی با مأموریت مشخص متولی صنعت انیمیشن کشور نبود. مجموعه‌هایی که نام برده شد، هرکدام سفارش‌دهنده یا تولیدکننده آثار براساس اهداف و برنامه‌های خود هستند. برای مثال، تلویزیون با هدف تأمین کنداکتور خود محصول تولید می‌کند، اما لزوماً دغدغه توسعه صنعت انیمیشن و استودیوهای فعال را ندارد.
او افزود: ما وظیفه حمایت از صنعت انیمیشن را بر عهده داریم و اگر وارد حوزه تولیدات سریالی می‌شویم، هدفمان نمونه‌سازی و ایجاد رویه‌های جدید در تولید است. بخشی از این مسیر نیز قطعاً با مشارکت دستگاه‌های موجود در کشور پیش خواهد رفت.
جاهدنیا تأکید کرد: بنیاد باید مسیرهای جدیدی برای تولید و سرمایه‌گذاری ایجاد کند و با تمام بخش‌های حاکمیتی و دولتی تعامل داشته باشد. ممکن است بخشی از تولیداتی که حمایت می‌کنیم در نهایت در تلویزیون پخش شوند، اما قرار نیست صرفاً برای تلویزیون تولید شوند. انیمیشن کالایی است که باید با نگاه تجاری و اقتصادی و با توجه به بازارهای بین‌المللی به آن نگاه کرد.
او درباره همکاری با مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی نیز گفت: تا جایی که اطلاع دارم، معاونت تولید انیمیشن این مرکز حدود پنج سال است که حذف شده و در حال حاضر شورایی برای بررسی طرح‌ها و حمایت از بخشی از آثار فعالیت می‌کند. فعالیت این مجموعه با مأموریت بنیاد تداخلی ندارد. سایر مجموعه‌ها مانند اوج کودک و نوجوان، حوزه هنری، مرکز صبا و دیگر بخش‌های فعال نیز می‌توانند در این زیست‌بوم فعالیت کنند.
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی افزود: نقدی که به برخی رفتارهای بخش‌های حاکمیتی داریم، بیشتر به مدل قراردادها و نحوه مالکیت آثار مربوط است. تلاش می‌کنیم با گفت‌وگو و ارائه الگوهای عملی، این مدل‌ها را متنوع‌تر کنیم.
او درباره ارتباط بنیاد با سازمان سینمایی نیز گفت: ما در حوزه فیلم‌های کوتاه، مستند و داستانی با سازمان سینمایی تداخل مأموریتی نداریم. حوزه فعالیت بنیاد، انیمیشن است و اتفاقاً تعاملات خوبی با سازمان سینمایی داریم. تولیدکنندگان همچنان مجوزهای مورد نیاز خود را از ساختار سازمان سینمایی دریافت می‌کنند و اگر مشکلی در مسیر فعالیت آنها وجود داشته باشد، تلاش می‌کنیم با تعاملات سازمانی آن را برطرف کنیم.
بودجه بنیاد؛ از تفاهم‌نامه ۶۰ میلیاردی تا تخصیص ۲۴.۵ میلیارد تومان
یکی از پرسش‌های خبرنگاران به بودجه مصوب و میزان تخصیص‌یافته بنیاد ملی پویانمایی اختصاص داشت.
جاهدنیا در پاسخ گفت: تفاهم‌نامه بودجه بنیاد در سال گذشته ۶۰ میلیارد تومان بود که از این رقم حدود ۲۴ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان تخصیص پیدا کرد. تفاهم‌نامه امسال نیز ۱۴۰ میلیارد تومان است، اما تا امروز میزان تخصیص بسیار محدود بوده است.
او افزود: بخشی از بودجه ما در جدول ۱۲ قرار دارد و با توجه به شرایط اقتصادی شرکت‌ها و اتفاقاتی که جنگ برای صنایع و درآمدهای آنها ایجاد کرده است، احتمال می‌دهیم امسال بخش عمده‌ای از بودجه محقق نشود. البته امیدواریم شرایط تغییر کند و منابع مورد نیاز در اختیار بنیاد قرار بگیرد.
جزئیات حمایت مالی از پروژه‌ها؛ از ۳۰ تا ۷۰ درصد
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی در پاسخ به پرسشی درباره میزان حمایت مالی از پروژه‌ها و سهم سرمایه‌گذاری بنیاد گفت: در آثار کوتاه، دو بخش داریم. آثار کوتاه دانشجویی را تا سقف ۱۰۰ درصد حمایت می‌کنیم، اما در آثار کوتاه تجربی و حرفه‌ای حداکثر میزان حمایت ۷۰ درصد است.
او ادامه داد: در بخش نمونه‌سازی اولیه سریال و سینمایی، حداکثر ۵۰ درصد هزینه پروژه را حمایت می‌کنیم و در مرحله دوم سرمایه‌گذاری اصلی برای سریال و سینمایی نیز سقف حمایت بنیاد ۳۰ درصد است.
جاهدنیا تأکید کرد: در حوزه صنعت انیمیشن به‌هیچ‌عنوان نمی‌خواهیم تنها سرمایه‌گذار یا حامی یک پروژه باشیم. هم به دلیل ضرورت تنوع‌بخشی به جریان نقدینگی و سرمایه‌گذاری و هم برای استفاده از ظرفیت بخش‌های اقتصادی، دولتی و حاکمیتی، تلاش می‌کنیم سایر سرمایه‌گذاران نیز وارد این حوزه شوند.
توضیح درباره حواشی قراردادهای حمایتی و پروژه آناهیتا
در بخش دیگری از نشست، خبرنگاری با اشاره به انتقادهای مطرح‌شده درباره برخی قراردادهای بنیاد و حواشی پروژه «آناهیتا» به کارگردانی اشکان رهگذر، درباره نحوه تعیین مبلغ حمایت و حقوق بهره‌برداری بنیاد پرسید.
جاهدنیا در پاسخ گفت: علاقه‌ای نداریم وارد حاشیه‌ها شویم یا به آنها دامن بزنیم، اما سازوکار ما برای انتخاب پروژه‌ها مشخص است. در ابتدا سوابق حرفه‌ای افراد را از نظر تجربه تولید صنعتی و آثار قبلی بررسی می‌کنیم. صرف داشتن رزومه یا ارائه توقعات مالی بالا، مبنای حمایت بنیاد نخواهد بود.
او افزود: وضعیت فعلی پروژه و توانایی واقعی تولیدکننده برای ما اهمیت دارد. همچنین هزینه‌هایی که به رشد شخصی افراد مربوط است، لزوماً هزینه تولید پروژه محسوب نمی‌شود. برای مثال، حضور یک فرد در یک بازار بین‌المللی با هدف کسب تجربه شخصی، الزاماً نباید به‌عنوان هزینه پروژه به بنیاد تحمیل شود.
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی درباره علت دریافت حق بهره‌برداری از آثار نیز گفت: منابعی که در اختیار بنیاد قرار دارد، منابع عمومی است و ما باید بتوانیم بخشی از این منابع را دوباره به چرخه تولید بازگردانیم تا پایداری سرمایه‌گذاری در صنعت انیمیشن امکان‌پذیر باشد.
او تأکید کرد: گاهی برخی افراد در مذاکرات، تمامیت‌خواهی می‌کنند و حداکثر حقوق و منافع پروژه را مطالبه دارند، اما ما وظیفه داریم از منافع عمومی محافظت کنیم. دریافت حق بهره‌برداری به معنای تصاحب مالکیت اثر نیست و قراردادهای بنیاد بر همین مبنا تنظیم می‌شوند.
برنامه بنیاد برای ورود هوش مصنوعی به صنعت انیمیشن
یکی از پرسش‌های دیگر خبرنگاران به تأثیر هوش مصنوعی بر آینده صنعت انیمیشن و برنامه بنیاد برای حمایت از تولیدات مبتنی بر این فناوری اختصاص داشت.
جاهدنیا با بیان اینکه هوش مصنوعی را باید یک ابزار جدید در فرآیند تولید دانست، اظهار کرد: همان‌طور که زمانی انیمیشن از روش‌های سل و پیپر به تولید دیجیتال و استفاده از نرم‌افزارهای کامپیوتری رسید، امروز هوش مصنوعی نیز ابزاری برای تسهیل و سرعت‌بخشیدن به فرآیند تولید است.
او افزود: تخمین ما این است که هوش مصنوعی بسته به نوع ابزار و کاربرد آن می‌تواند حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد از هزینه‌های پروژه را کاهش دهد. همچنین پیش‌بینی می‌کنیم با استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی، زمان تولید یک پروژه سینمایی که در حال حاضر ممکن است حدود سه سال طول بکشد، در آینده به ۱۸ ماه کاهش پیدا کند.
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی با اشاره به چالش‌های حقوقی تولیدات کاملاً مبتنی بر هوش مصنوعی گفت: در بسیاری از نظام‌های حقوقی دنیا، آثاری که به‌طور کامل توسط رایانه تولید می‌شوند، همچنان از نظر مالکیت فکری و تعریف خلق اثر با چالش مواجه‌اند. به همین دلیل نمی‌توان هر محصولی را که صرفاً با واردکردن چند دستور تولید شده، یک اثر خلاقانه و دارای حقوق مالکیت مشخص دانست.
او ادامه داد: خلاقیت و خلق اثر همچنان به انسان وابسته است. فردی که از ابزار هوش مصنوعی استفاده می‌کند، باید دانش سینما، قصه‌گویی و مهارت‌های تولید را داشته باشد. صرف تولید یک تصویر یا مجموعه‌ای از تصاویر با هوش مصنوعی به معنای خلق یک اثر سینمایی نیست.
ناصر جاهدنیا تأکید کرد: ما هوش مصنوعی را در صنعت انیمیشن نه یک تهدید، بلکه فرصتی ویژه می‌دانیم. بنیاد در حال حاضر موضعی برای رد یا تأیید استفاده از این ابزارها ندارد و معتقد است استودیوها باید متناسب با دانش و توان خود از این فناوری بهره ببرند. البته برگزاری مجموعه‌ای از سمینارها و نشست‌های تخصصی برای بررسی فرصت‌ها، چالش‌ها و موانع استفاده از هوش مصنوعی در دستور کار ما قرار دارد.
برنامه پنج‌گانه برای تربیت نیروی انسانی متخصص
جاهدنیا در پاسخ به پرسشی درباره چگونگی افزایش نیروی انسانی فعال صنعت انیمیشن از دو هزار نفر به پنج هزار و ۵۰۰ نفر گفت: این هدف‌گذاری صرفاً یک عدد نیست و برای تحقق آن چند مسیر آموزشی و اجرایی را دنبال می‌کنیم.
او با اشاره به وضعیت آموزش انیمیشن در هنرستان‌های کشور اظهار کرد: در حال حاضر تعداد قابل توجهی از دانش‌آموزان در رشته انیمیشن تحصیل می‌کنند، اما یکی از بزرگ‌ترین ضعف‌های این بخش، کمبود مدرسان تخصصی است. برنامه ما تقویت مهارت مدرسان در هنرستان‌ها و مدارس فنی‌وحرفه‌ای است.
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی ادامه داد: در حوزه آموزش عالی نیز با چالش نبود رشته کارشناسی انیمیشن مواجه هستیم. در حال حاضر رشته انیمیشن در مقطع کارشناسی ارشد وجود دارد، اما رشته کارشناسی آن به شکل مورد نیاز تعریف نشده است. به همین دلیل در حال پیگیری ایجاد رشته کارشناسی انیمیشن هستیم تا مسیر تربیت نیروی متخصص از مقاطع پایه تا تحصیلات تکمیلی فراهم شود.
او افزود: مسیر دیگر، همکاری با انجمن سینمای جوانان ایران برای برگزاری دوره‌های فیلم‌سازی انیمیشن است. در کنار آن، برنامه ویژه‌ای برای همکاری مستقیم با استودیوها داریم؛ زیرا بخش مهمی از نیروی انسانی متخصص باید در فضای واقعی تولید و در کنار استودیوها مهارت کسب کند.
جاهدنیا تأکید کرد: هنرجویان و فارغ‌التحصیلان باید در کنار استودیوها و به‌صورت پروژه‌محور آموزش ببینند. در همین راستا، با برخی استودیوها از جمله مجموعه‌های فعال در استان کرمان در حال مذاکره هستیم تا ضمن کمک به تأمین نیروی انسانی مورد نیاز آنها، روند آموزش و تربیت نیرو نیز تسهیل شود.
رویدادهای بنیاد در استان‌های صاحب صنعت برگزار می‌شود
در پاسخ به پرسشی درباره احتمال استقرار دائمی بنیاد در یک استان یا برگزاری چرخشی رویدادهای آن، جاهدنیا گفت: در حال حاضر نه برنامه‌ای برای استقرار دائمی در یک استان داریم و نه تصمیم قطعی برای چرخشی بودن تمام رویدادها گرفته‌ایم. تلاش می‌کنیم براساس اقتضائات و ظرفیت‌های هر منطقه تصمیم بگیریم.
او با اشاره به پراکندگی استودیوهای فعال در کشور اظهار کرد: به‌جز تهران که به دلیل تمرکز تاریخی منابع، بیشترین تعداد استودیوهای فعال را دارد، استان‌های البرز، کرمان و خراسان رضوی از ظرفیت‌های مهم صنعت انیمیشن برخوردارند. از نظر حجم تولید نیز خراسان رضوی و کرمان جایگاه قابل توجهی دارند.
جاهدنیا افزود: در کنار این استان‌ها، کاشان، اصفهان، زنجان، اردبیل، فارس، شیراز و سمنان نیز از جمله مناطقی هستند که ظرفیت‌هایی در حوزه پویانمایی دارند. دغدغه ما این است که رویدادهای اصلی و برنامه‌های آموزشی بنیاد در استان‌هایی برگزار شود که صنعت انیمیشن در آنها شکل گرفته و استودیوهای فعال حضور دارند.
او درباره تغییرات ایجادشده در فرآیند انتخاب آثار رویداد امسال نیز گفت: یکی از بازخوردهای مهم سرمایه‌گذاران در دوره گذشته، ضعف ارائه‌های اقتصادی پروژه‌ها بود. پیش‌بینی فروش، بازارهای هدف و برنامه حضور در بازارهای بین‌المللی از جمله بخش‌هایی بود که در ارائه پروژه‌ها به‌خوبی دیده نمی‌شد.
مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی ادامه داد: دلیل بخشی از این مسئله آن است که صنعت انیمیشن ایران در گذشته بیشتر سفارش‌محور بوده و بسیاری از استودیوها براساس نیاز دستگاه‌های سفارش‌دهنده و بودجه‌های حمایتی فعالیت کرده‌اند، نه براساس نیاز بازار. اکنون تلاش می‌کنیم این رویکرد را به سمت تولید بازارمحور تغییر دهیم.
او افزود: در رویداد امسال، آموزش و منتورینگ تخصصی را جدی‌تر دنبال می‌کنیم تا استودیوها علاوه بر کیفیت هنری، بتوانند مدل اقتصادی، پیش‌بینی فروش و برنامه تجاری پروژه‌های خود را نیز به شکل حرفه‌ای ارائه کنند. هدف ما این است که پروژه‌ها برای سرمایه‌گذاران بخش خصوصی نیز قابل ارزیابی و جذاب باشند.
جاهدنیا در پایان تأکید کرد: توسعه صنعت انیمیشن فقط با حمایت مالی از تولید امکان‌پذیر نیست. باید بازار داخلی و خارجی، مالکیت فکری، نظام داده، آموزش نیروی انسانی و ارتباط با سرمایه‌گذاران به‌صورت هم‌زمان تقویت شوند. نقشه راه پنج‌ساله بنیاد نیز با همین نگاه تدوین شده است تا پویانمایی ایران از یک جریان عمدتاً سفارش‌محور به صنعتی پایدار، بازارمحور و برخوردار از ظرفیت رقابت بین‌المللی تبدیل شود.
